Skytjenester og virtualisering

Skytjenester og virtualisering høyr tett saman: båe handlar um å nytte datakraft utan å åga all maskinvara sjølv. Men det er nokre viktige skilnader.

Kva er virtualisering?

Virtualisering tyder å køyre fleire «virtuelle» maskiner på same fysiske maskinen. I staden for å ha ei eiga fysisk tenar for nettstaden, ei for databasen og ei for filtenaren, kan du køyre alle tre som virtuelle maskiner på same maskinen.

Programvaren som gjer dette mogleg vert kalla ein hypervisor:

Kva er ein virtuell maskin (VM)?

Ein VM er eit heilt operativsystem som køyrer inni eit anna. Han har sitt eige (virtuelle) minne, CPU og disk, men deler den fysiske maskinvaren med andre VM-ar.

Fordeler med VM-ar:

• Isolasjon – Kvar VM er uavhengig. Ifrå ein VM kræsjar, vert ikkje dei andre påverka.
• Fleksibilitet – Du kan køyre ulike operativsystem på same maskina (t.d. Ubuntu og Windows Server).
• Snapshot/backup – Du kan ta eit augneblinksbilete av ein VM og rulle tilbake viss noko går gale.
• Ressursutnytting – Ei fysisk maskin med mykje RAM og CPU kan køyre mange VM-ar.

Kva er containerar?

Containerar er lettare enn VM-ar. Dei deler operativsystemkjernen med vertmaskina, men køyrer i isolerte miljø.

Skytjenester

Skytjenester tyder at nokon annan eig og driv maskinvara, og du leiger det du treng over internett. I staden for å kjøpe og vedlikehalde ein fysisk tenar, betalar du for å bruke ein virtuell maskin i skya.

Tenestemodellar

Det finst tre hovudmodellar for skytjenester:

Leveringsmodellar

Skytener kan leverast på ulike måtar:

VPS: Ein vanleg skyløysing

Ein VPS (Virtual Private Server) er ein av dei vanlegaste IaaS-løysingane. Du leiger ein virtuell maskin hjå ein skyleverandør og har full kontroll over han, akkurat som om du hadde ein eigen server.

Typiske bruksområde:

• Køyre ein webserver
• Sette opp ein VPN-teneste
• Hoste ein applikasjon (t.d. Flask + database)
• Teste ting utan å risikere eiga maskinvare

Populære VPS-leverandørar:

Lokalt vs. Skya

Mange verksemder nyttar ei kombinasjon av lokale tenarar og skytjenester. Her er nokre faktorar å vurdera:

Oppgåve 1 – Køy ein VM på di eiga maskin

Last ned VirtualBox (gratis) og prøv å installera ei Linux-distribusjon, til dømes Ubuntu Desktop eller Linux Mint.

• Kor mykje RAM og CPU vel du å gjeva VM-en?
• Merkar du at PC-en din vert tregare medan VM-en køyrer?
• Kva hender om du prøver å gjeva VM-en meir RAM enn maskinen din har?

Dette gjev ei god kjensle for korleis VM-ar deler på ressursane til den fysiske maskinen.

Oppgåve 2 – Start ein container med Docker

Um du hev Docker installert (eller hev tilgang til ein VM med Docker), prøv å køyre:

# Kjører en nginx-container i bakgrunnen og mapper port 8080 på verten til port 80 i containeren.
docker run -d -p 8080:80 nginx

Vitja deretter http://localhost:8080 i nettlesaren. Du køyrer no ein vevtenar i ein container! Samanlikn kor lang tid dette tok mot å setja opp ein heil VM med Nginx.

Oppgåve 3 – Kva skytenerester nyttar du allereie?

Tenk over kva tenester du nyttar i kvardagen:

• Microsoft 365 (Word, Teams, OneDrive) er SaaS
• GitHub Pages for å hoste ei nettside er PaaS
• Om du opprettar ein VM i Proxmox på skulen, er det i praksis IaaS (berre lokalt)

Lukkast du å kategorisera andre tenester du nyttar?

Oppgåve 4 – Kor ligg dataene dine?

Gå til Microsoft Privacy Dashboard og sjå kva Microsoft lagrar um deg. Sjekk også vilkåri til ei skytjeneste du brukar:

• Kor i verda lagrast dataene?
• Kva skjer med dataene dersom du slettar kontoen din?
• Åte du dataene dine, eller gjer leverandøren det?

Dessa spørsmåli er særleg viktige med tanke på GDPR og personvern.

Oppsummering

• Virtuellisering let deg køyre fleire tenester på same maskinvaren, anten som VM-ar eller containerar
• Skytener tyder at nokon andre eig maskinvaren, og du leiger det du treng
• IaaS, PaaS og SaaS skildrar kor mykje ansvar du sjølv har
• I praksis nyttar mange ei hybrid løysing med både lokale og skybaserte tenester
• Valet mellom lokalt og sky handlar om kontroll, kostnad, skalerbarheit og personvern