Komponentar i ein driftsarkitektur

Når me snakkar om driftsarkitektur, meiner me alle delane som til saman utgjer IT-infrastrukturen i ein verksemd. Det handlar om nettverk, tenarar, lagring, tenester og tryggleik, og korleis alt heng saman.

Kva er ein driftsarkitektur?

Ein driftsarkitektur er ei oversikt over alle IT-komponentane i eit miljø og korleis dei er kobla saman. Tenk på det som eit kart over heile IT-systemet. Det inkluderer alt frå fysisk maskinvare til programvare og tryggingstiltak.

For ei lita verksemd kan dette vera så enkelt som ein rutar, ein tenar og nokre PC-ar. For ei større verksemd kan det inkludera hundrevis av tenarar, fleire nettverk, skytener og mykje meir.

Nettverkskomponentar

Nettverket er grunnmuren i ein driftsarkitektur. Utan nettverket kan ingen einingar kommunisera.

Oppgåve 1 – Kartlegg nettverket ditt heime

Kva slags nettverksutstyr har du heime? Dei fleste har i det minste ein rutear frå internettleverandøren. Prøv å finne ut:

• Har du ein rutear, ein svitsj, eller ei kombinasjon?
• Har du eit eige aksesspunkt, eller er WiFi innebygd i rutaren?
• Kva er IP-adressa til rutaren din? (Hint: ipconfig i terminalen på Windows)

Tenarar og klientar

I ein driftsarkitektur skil me mellom tenarar og klientar:

Ein tenar treng ikkje å vera ein stor, dyr maskin. Ein gamal bærbar datamaskin som køyrer Linux og deler filer over nettverket er teknisk sett ein tenar. Det handlar om rolla, ikkje storleiken.

Lagring

Data må lagrast stad. I ein driftsarkitektur finst det fleire alternativ:

Tenester og programvare

Serverane i ein driftsarkitektur køyrer ulike tenester. Her er nokre vanlege:

Overvåking og tryggleik

For å halda ein driftsarkitektur sunn treng me innsyn i kva som skjer:

Oppgåve 2 – Fylgjer du 3-2-1?

Tenk over dine eigne skulefiler:

• Kor mange kopiar har du av prosjekta dine?
• Brukar du berre OneDrive, eller har du noko lokalt òg?
• Kva hendar om du mistar tilgang til Microsoft-kontoen din?

Mange finn ut at dei berre har ei kopie. Det held til det ikkje gjer det.

Virtualisering

I staden for å hava ei fysisk maskin for kvar teneste, kan me bruka virtualisering til å køra fleire tenester på same maskinvare:

Virtualisering er eit av dei viktigaste omgrepa i moderne IT-drift. Det sparar plass, straum og gjer det enklare å administrera tenestene.

Setja det saman

Her er eit døme på korleis ein enkel driftsarkitektur kan sjå ut for ein liten skule:

Internett
   │
   ▼
[Ruter / Brannmur]
   │
   ▼
[Switch]──────────────────────────────────┐
   │          │          │                │
   ▼          ▼          ▼                ▼
[Server]  [AP WiFi]  [Printer]    [Elev-PCer]
   │
   ├── VM: Webserver (Nginx)
   ├── VM: Filserver (SAMBA)
   └── Docker: Grafana + Loki

Denne oversikten syner at det ikkje treng å vera komplisert. Poenget er å ha oversikt over kva som finst, og korleis det heng ihop.

Oppgåve 3 – Teikn arkitekturen til skulen

Prøv å teikne ei enkel oversikt over IT-infrastrukturen på skulen din (eller heime). Bruk gjerne penn og papir, eller eit verktyg som draw.io.

• Kva nettverksutstyr finst?
• Kor mange nettverk trur du skulen har? (Hint: elevar og tilsette er nok på ulike nettverk)
• Kva tenester brukar de dagleg? (WiFi, fillagring, utskrift, e-post…)

Du treng ikkje å vita alt. Poenget er å byrja å tenkja i system.

Oppsummering

Ein driftsarkitektur handlar um å forstå heile greia:

• Nettverk knyter alt saman
• Tenarar lever tenester
• Lagring tek vare på dataene
• Tryggleik vernar mot trugsmål
• Vakt gjev deg innsyn
• Virtuellisering sparar ressursar

Når du kan skildra desse komponentane og forklara korleis dei heng saman, har du ei god forståing av driftsarkitekturen.